İlk panik atak genellikle beklenmedik bir anda gelir: kalp hızlanır, nefes daralır, kişi kontrolü kaybedeceğini ya da ciddi bir şey yaşadığını düşünür. Asıl zorluk çoğu zaman atağın kendisinden sonra başlar. Zihin, o anın tekrar yaşanmasından korkmaya başlar ve kişi farkında olmadan belirli yerlerden, durumlardan ya da duyumlardan uzak durur.
Kaçınma neden rahatlatır, neden büyütür?
Kalabalık bir markette atak geçiren biri bir daha oraya girmediğinde kaygısı hızla düşer. Beyin bunu bir ders olarak kaydeder: “Kaçtım, kurtuldum.” Oysa öğrenilen şey marketin tehlikeli olduğudur. Her kaçınma bu inancı güçlendirir ve korku alanı genişler. Önce market, sonra toplu taşıma, sonra yalnız başına sokağa çıkmak zorlaşabilir. Kısa vadede rahatlama sağlayan davranış, uzun vadede dünyayı küçülten bir alışkanlığa dönüşür.
Fark edilmesi zor kaçınma biçimleri
Kaçınma her zaman bir yere gitmemek biçiminde görünmez. Bazı kişiler yalnızca yanında biri varsa dışarı çıkar. Bazıları kahve içmez, spor yapmaz ya da merdiven çıkmaz, çünkü çarpıntı ve nefes hızlanması atağı anımsatır. Telefonu sürekli yanında taşımak, çıkışa yakın oturmak, cebinde ilaç ya da su bulundurmadan evden çıkmamak da güvenlik davranışlarıdır. Bunlar zamanla “bunlar olmadan başaramam” inancını besler. Kendinize şunu sorabilirsiniz: Son bir yılda hangi aktiviteleri bıraktım ya da yalnızca belli koşullarda yapar hale geldim?
Döngüyü gevşetmek için neler yapılabilir?
Panikle başa çıkmada en çok desteklenen yaklaşımlardan biri bilişsel davranışçı terapidir. Burada kaçınılan durumlara küçük ve planlı adımlarla, kademeli olarak yaklaşılır. Önce korkutucu durumlar hafiften ağıra sıralanır. Sonra en kolay olanla başlanır ve kaygı kendiliğinden düşene kadar o durumda kalmaya çalışılır. Amaç kaygıyı hiç hissetmemek değil, hissedilse bile durumun tahammül edilebilir olduğunu deneyimlemektir. Beden duyumlarına kontrollü biçimde maruz kalmak da, örneğin kısa süre yerinde koşup kalp atışını hissetmek, bu duyumların tehlikeli olmadığını öğretir. Bu çalışmaları bir ruh sağlığı uzmanı eşliğinde yapmak hem güvenli hem daha etkilidir. Bu alanda deneyimli bir uzmana ulaşmak isteyenler Çankaya klinik psikolog sayfasını inceleyebilir.
Yardım istemek için ne zaman beklememeli?
Atak sonrası birkaç hafta geçtiği hâlde işe gitmek, alışveriş yapmak ya da yalnız kalmak gibi günlük işler zorlaşmışsa destek almanın zamanı gelmiştir. Panik belirtileri bazen fiziksel rahatsızlıklarla karıştığı için ilk adım olarak bir hekim kontrolü de yararlıdır. Sonrasında bir psikolog ya da psikiyatristle görüşmek, hem değerlendirme hem de uygun yöntemin belirlenmesi açısından yol gösterir.
Kaçınma, korunma hissi verdiği için ikna edici görünür, ama bedeli yaşam alanınızdır. Küçük, düzenli ve desteklenen adımlar, daralan dünyayı yeniden genişletmenin en sağlam yoludur.